میراث آریا: سلطانیه در دوران ایلخانی، نه تنها یک مرکز سیاسی، بلکه قطب علمی و فرهنگی جهان اسلام بود. تنوع آثار موجود در این شهرستان، از بناهای عظیم مذهبی و تدفینی گرفته تا آثار باستانی و فضاهای طبیعی تاریخی، یک «موزه روباز» را پدید آورده است که نیاز به مدیریت یکپارچه و بازسازی علمی دارد.
گنبد سلطانیه: اوج معماری هندسی و نماد میراث جهانی
گنبد سلطانیه یکی از منحصر به فردترین و شگفت‌انگیزترین جاذبه‌های تاریخی ایران است که در زمان حکومت سلسله ایلخانان مغول ساخته شده است. گنبد سلطانیه بزرگترین گنبد آجری جهان و سومین گنبد بلند جهان بعد از دو گنبد کلیسای سانتا ماریا دل فیوره و گنبد مسجد ایاصوفیه می‌باشد. بزرگی گنبد سبب شده است تا وزنی نزدیک به ۱۶۰۰ تن داشته باشد اما با گذشت حدود ۷۰۰ سال از ساخت آن و پشت سر گذاشتن بیش از ۳۰ زلزله هیچ‌گونه آسیبی ندیده است و بزرگی، عظمت و عجایب دیگر این بنا سبب شده است تا نام آن در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت برسد.
گنبد سلطانیه (مقبره اولجایتو) تنها یک بنا نیست، بلکه بیانیه معماری دوران اسلامی است.
تحلیل معماری: استفاده از ساختار دو لایه برای گنبد، با استفاده از محاسبات دقیق ریاضی، اجازه داده است که این بنا در برابر زلزله‌های تاریخی مقاوم بماند. تزیینات کاشی‌کاری فیروزه‌ای و نقش‌مایه‌های هندسی، نشان‌دهنده اوج هنر هنرستان‌های آن دوران است.
ارزش میراثی: این بنا به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فرد در معماری اسلامی، در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد و ستون اصلی جذب گردشگر بین‌المللی در استان زنجان محسوب می‌شود.
آرامگاه چلبی‌اوغلو و آرامگاه ملاحسن کاشی: تلاقی هنر و تدفین
در پانصد متری جنوب غرب سلطانیه، بنای آرامگاهی وجود دارد که در گویش محلی کچه بورک (کلاه نمدی) گفته می‌شود. کتیبه‌های برجای مانده بنا، همچنین سبک معماری و شیوه‌های تزئینی بکار رفته نشان می‌دهد که این بنای تاریخی متعلّق به عارف بنام این زمان، شیخ براق بابا از بزرگان مسلک مولویه و از خاصان در بار سلطان محمد خدابنده در دوره ایلخانی است.
آرامگاه ملا حسن کاشانی شاعر و نویسنده شیعی بود که در سال ۶۴۸ هجری قمری با اصالتی که به کاشان باز می‌گشت در آمل متولد شد و به سبب ارادت بالایی که به پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار داشت، هرگز در مدح پادشاهان و درباریان شعری نگفت و تمام نوشته‌هایش در مدح معصومین (ع) بود. این دو بنا، نمونه‌های برجسته‌ای از معماری تدفینی هستند که سبک‌های مختلف را در خود جای داده‌اند.
آرامگاه چلبی‌اوغلو: با مشخصه‌های ساختاری متمایز، نشان‌دهنده اهمیت طبقات اجتماعی و معماری مزار در دوران گذار تمدنی است.
آرامگاه ملاحسن کاشی: این بنا به دلیل تزیینات و نوع ساختار، پیوند عمیقی میان هنر کاشی‌کاری و معماری مذهبی دارد و از نظر پژوهشی، منبعی برای مطالعه سبک‌های محلی و تأثیرپذیر از الگوهای بزرگتر است.
معبد داش‌کسن (روستای ویر): ردپای تمدن‌های پیش از اسلام
معبد داش کسن یا معبد اژدها بنایی صخره‌ای است که در حاشیه‌ی روستای ویر در حدود ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر تاریخی سلطانیه در استان زنجان واقع شده است. معبد سنگی داش‌کسن مربوط به دوره ایلخانیان است. در این بنا دو نقش برجسته اژدها و چند محراب اسلامی در دو سمت آن و به قرینه یکدیگر حجاری شده است. این نقش‌برجسته‌ها از معدود نقوش اژدها در ایران هستند و تأثیر فرهنگ شرق دور (مغولستان و چین) را در عصر ایلخانان نشان می‌دهند. برخی قدمت این معبد را به قبل از اسلام رسانده‌اند و معتقدند که در زمان ایلخانان نقوشی از جمله اژدها بر آن افزوده شده است.
خروج از دوران اسلامی و ورود به تاریخ باستان در روستای ویر تجلی می‌یابد.
ارزش باستان‌شناسی: معبد داش‌کسن گواهی بر حضور تمدن‌های پیش از اسلام در این منطقه است. این اثر با ساختار سنگی و معماری کهن خود، پتانسیل بالایی برای گردشگری باستان‌شناختی دارد. بررسی دقیق‌تر این بنا می‌تواند پیوند میان تمدن‌های منطقه را بازخوانی کند.
چمن تاریخی سلطانیه: میراث طبیعی در هم‌آمیزی با تاریخ
طبیعت و فضای طبیعی یکی از نیازهای تمام نشدنی است که در ذات بشر وجود دارد. افراد در هر سن و سالی که باشند نیاز دارند که زمانی را در طبیعت و فضای آزاد بگذرانند. در شهر های بزرگ به ندرت می توان فضای طبیعی پیدا کرد، طبیعت در شهرها به پارک هایی که در گوشه و کنار آنها ساخته می شوند، خلاصه می شود. در شهر سلطانیه طبیعتی وجود دارد که دست ساخت بشر نیست و از ۷۰۰ سال پیش به صورت طبیعی در این شهر وجود داشته است و در بین مردم با نام چمن طبیعی شهرت دارد. این چمن طبیعی فضایی بالغ بر ۷۵۰ هکتار را در بر می گیرد و محل مناسبی برای گذران اوقات فراغت اهالی شهر به شمار می رود.
از آنجایی که این محوطه از اهمیت زیادی برخوردار است در لیست آثار طبیعی ایران جای گرفته است. این مکان در فاصله ۶ کیلومتر از شهر سلطانیه قرار دارد و چشم انداز زیبایی به سمت گنبد سلطانیه دارد. چمن طبیعی سلطانیه قسمتی از فلات زنجان – ابهر را شامل می شود، که این فلات از فاصله گرفتن دو رشته ارتفاعات موازی که در جهت شرقی – غربی امتداد دارند، تشکیل گردیده، ارتفاعات شمالی شامل کوه های طارم از رشته کوههای البرز در خط مستقیم و رشته ارتفاعات جنوبی واقع در این ناحیه به رشته کوه های سلطانیه معروف است.
میراث فرهنگی تنها سنگ و کاشی نیست؛ فضای سبز و چمن‌های تاریخی سلطانیه بخشی از «چشم‌انداز فرهنگی» منطقه است. این فضاها نقش حیاتی در ایجاد اکوسیستم گردشگری و فضاهای تفریحی-فرهنگی ایفا می‌کنند و باید به عنوان بخشی از بافت تاریخی حفظ و مدیریت شوند.
تحلیل چالش‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری
با توجه به موقعیت استراتژیک سلطانیه، فرصت‌های زیر قابل توجه است: توسعه گردشگری فرهنگی: ایجاد مسیرهای پیاده‌روی تاریخی که تمامی این نقاط را به هم متصل می‌کند. هتل‌سازی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی: با توجه به ظرفیت‌های موجود، ایجاد اقامتگاه‌های با اصالت در حاشیه آثار تاریخی. بازسازی و مرمت علمی: نیاز مبرم به ورود سرمایه‌گذاری در بخش مرمت تخصصی برای جلوگیری از تخریب آثار.
شهرستان سلطانیه نیازمند یک «برنامه جامع توسعه گردشگری» است که در آن، آثار باستانی (داش‌کسن)، آثار اسلامی (گنبد و آرامگاه‌ها) و فضاهای طبیعی (چمن‌ها) در یک روایت واحد ارائه شوند. تقویت زیرساخت‌های ارتباطی و معرفی بین‌المللی این آثار، می‌تواند تحول اقتصادی بزرگی در منطقه ایجاد کند.
انتهای پیام/
نظر شما